Po ciężkim dniu w biurze, fabryce czy sklepie, miliony ludzi na całym świecie wracają do domu i… rozpoczynają kolejną pracę. Siadają przed komputerem, aby uprawiać wirtualną ziemię w Stardew Valley, zbierać surowce w Minecraft, prowadzić ciężarówkę w Euro Truck Simulator lub zarządzać farmą w Farming Simulator. To paradoks, który fascynuje psychologów i badaczy gier – dlaczego czynności, których unikamy w prawdziwym życiu, stają się źródłem relaksu i przyjemności w świecie wirtualnym?
Spis Treści
Gry o pracy biją rekordy popularności – co w tym dziwnego?
Gry symulujące różne formy pracy cieszą się ogromną popularnością. Farming Simulator 22 sprzedał się w ponad 3 milionach egzemplarzy w pierwszych miesiącach po premierze, a Stardew Valley, niezależna produkcja o prowadzeniu gospodarstwa, znalazła miliony fanów na całym świecie. Euro Truck Simulator 2, gra o prowadzeniu ciężarówek, utrzymuje się w czołówce najchętniej granych tytułów na Steam przez lata.
Ale to tylko wierzchołek góry lodowej. House Flipper, gdzie gracze remontują zniszczone nieruchomości, stał się jedną z najpopularniejszych gier symulujących pracę ostatnich lat. PowerWash Simulator, pozornie banalna gra o myciu powierzchni myjką ciśnieniową, oferuje „uspokajające dźwięki wody pod wysokim ciśnieniem” i „prostą satysfakcję z mycia do błyszczącego wykończenia”. Planet Zoo pozwala zarządzać ogrodem zoologicznym, a Job Simulator ironicznie symuluje różne zawody biurowe.
Nawet gry o pozornie nudnych zajęciach znajdują swoją publiczność. Viscera Cleanup Detail polega na sprzątaniu po… krwawych masakrach. PC Building Simulator pozwala składać komputery. Construction Simulator oferuje prowadzenie firm budowlanych. Lista jest praktycznie nieskończona.
Co więcej, badania pokazują, że gracze często opisują te gry jako „relaksujące” i „medytacyjne”. Podczas badania recenzji Steam opublikowanego w październiku 2021 roku, naukowcy z University of Saskatchewan w Kanadzie znaleźli znaczące dowody na to, że gracze chwalą korzyści płynące z gier takich jak Stardew Valley pod względem relaksacji i radzenia sobie z problemami zdrowia psychicznego.
Naukowcy wyjaśniają: dlaczego wirtualna praca uzależnia bardziej niż prawdziwa
Dlaczego więc uprawianie wirtualnych pól dostarcza więcej satysfakcji niż prawdziwa praca? Odpowiedź tkwi w fundamentalnych różnicach między pracą w grach a prawdziwą pracą, które można wytłumaczyć za pomocą teorii motywacji i psychologii pozytywnej.
Wolność wyboru – tego nie ma w prawdziwej pracy
Jedną z głównych różnic jest poziom autonomii. W grach gracze mają pełną kontrolę nad swoimi decyzjami – kiedy pracować, co robić, jak organizować swój czas. W Stardew Valley mogą zasadzić pomidory zamiast marchewki, w House Flipper zdecydować się na malowanie ścian zamiast wymiany podłóg, w PowerWash Simulator wybrać kolejność mycia obiektów, a w Two Point Hospital zaprojektować szpital według własnej wizji. Prawdziwa praca rzadko oferuje taki poziom swobody.
Teoria autodeterminacji (Self-Determination Theory) identyfikuje autonomię jako jedno z trzech podstawowych potrzeb psychologicznych człowieka. Badania stosujące teorię autodeterminacji w kontekście gier pokazują, że postrzegana autonomia i kompetencja w grze są związane z przyjemnością z gry, preferencjami i zmianami dobrostanu przed i po grze.
Grasz i od razu widzisz efekty – w pracy czekasz miesiącami
W grach cele są jasno określone i osiągalne. W Stardew Valley gracze wiedzą dokładnie, ile nasion potrzebują, żeby zasadzić pole, ile czasu zajmie im wyrośnięcie plonów, i jakie nagrody otrzymają za swoją pracę. W House Flipper widać dokładnie, ile kosztuje każda czynność i jaki zysk przyniesie sprzedaż odnowionego domu. W PowerWash Simulator każdy zmyty brud oznacza widoczny postęp wyrażony w procentach. W prawdziwym życiu cele zawodowe często są niejasne, długoterminowe lub zależne od czynników poza naszą kontrolą.
Gry oferują również system natychmiastowych nagród. Zasadziłeś rzepę w Farming Simulator? Oto doświadczenie i monety. Zmyłeś brud w PowerWash Simulator? Słyszysz satysfakcjonujący dźwięk i widzisz rosnący procent ukończenia. Złożyłeś komputer w PC Building Simulator? Klient jest zadowolony i płaci od razu. Ten system gratyfikacji jest znacznie bardziej przewidywalny i satysfakcjonujący niż w prawdziwej pracy, gdzie efekty naszych działań często są widoczne po miesiącach czy latach.
Sekret stanu „flow” – dlaczego tracimy poczucie czasu w grach
Mikhail Csikszentmihalyi opisał stan przepływu jako pełne zaangażowanie w aktywność, podczas której tracimy poczucie czasu i jesteśmy całkowicie skoncentrowani na wykonywanym zadaniu. Gry są mistrzami w tworzeniu warunków sprzyjających temu stanowi.
W Stardew Valley, PowerWash Simulator czy Cook, Serve, Delicious zadania są odpowiednio zbalansowane – wystarczająco trudne, żeby nie było nudno, ale nie na tyle, żeby frustrować. Mechaniki gry są intuicyjne, a gracz otrzymuje stały strumień informacji zwrotnej o swoich postępach. To idealne warunki do osiągnięcia stanu przepływu.
Żadnego stresu, żadnych konsekwencji – oto dlaczego wolisz wirtualną farmę
Gry takie jak My Summer Car czy Farming Simulator są atrakcyjne nawet dla mechaników samochodowych i rolników, ponieważ usuwają najgorsze aspekty niepewności, bezradności, dwuznaczności i konsekwencji niepowodzeń, które występują w prawdziwych zawodach, zamieniając je w systemy gier.
W prawdziwej pracy zawsze istnieje ryzyko. Rolnik może stracić plony przez suszę, mechanik może popełnić kosztowny błąd, a kierowca ciężarówki może utkn w korku i spóźnić się na dostawę. W grach te ryzyka są zminimalizowane lub całkowicie wyeliminowane. Nawet jeśli coś pójdzie nie tak, zwykle można łatwo to naprawić lub zacząć od nowa.
Ucieczka od prawdziwej pracy w… jeszcze więcej pracy?
Paradoksalnie, symulowanie pracy może być formą ucieczki od prawdziwej pracy. Badanie, w którym przeprowadzano wywiady z ludźmi grającymi w gry podczas trudnych okresów życia, takich jak problemy rodzinne czy związane z relacjami, wykazało, że kilka osób wskazywało Stardew Valley, obok serii Pokémon i Overwatch, jako pomocne w przejściu przez trudne czasy.
Wirtualna praca oferuje sens kontroli i osiągnięć w świecie, który wydaje się bardziej sprawiedliwy i przewidywalny niż rzeczywistość. To szczególnie atrakcyjne dla osób, które czują się sfrustrowane lub bezradne w swojej prawdziwej pracy.
Tęsknota za prostszymi czasami – dlaczego marzy ci się wirtualna wieś
Wiele gier symulujących pracę odwołuje się do nostalgii za prostszymi czasami. Stardew Valley prezentuje idealistyczną wizję życia na wsi, gdzie społeczność jest bliska, praca ma sens, a życie toczy się w spokojnym rytmie. Dla ludzi żyjących w szybkim, stresującym świecie nowoczesnych miast, taka wizja może być niezwykle atrakcyjna.
Farming Simulator czy Euro Truck Simulator również odwołują się do romantycznej wizji pracy fizycznej – pracy, która ma namacalne efekty i pozwala na kontakt z naturą lub podróże po pięknych krajobrazach.
Znajdź przyjaciół w wirtualnej pracy – tego brakuje ci w biurze
Wiele gier symulujących pracę oferuje także silny komponent społeczny. Gracze mogą współpracować ze sobą, wymieniać się zasobami, pomagać w trudnych zadaniach. W Stardew Valley można budować relacje z mieszkańcami miasta, w Farming Simulator – grać w kooperacji z przyjaciółmi.
Ten społeczny aspekt często brakuje w prawdziwej pracy, szczególnie w epoce pracy zdalnej i biur typu open space, gdzie prawdziwe relacje międzyludzkie są rzadkością.
Gry zamiast terapii? Naukowcy potwierdzają uzdrawiającą moc wirtualnej pracy
Gry symulujące pracę mają udowodnione właściwości terapeutyczne. Powtarzalne, przewidywalne zadania mogą działać jak medytacja, pomagając zmniejszyć stres i niepokój. Poczucie kontroli i osiągnięć może poprawić nastrój i samoocenę.
Gry farmerskie są relaksujące i medytacyjne. Monotonna praca działając uspokajająco. Gra pomaga także niektórym ludziom zrealizować swoje marzenie: zostać farmerem. Dla osób, które z różnych powodów nie mogą realizować swoich zawodowych marzeń w prawdziwym życiu, gry oferują bezpieczną przestrzeń do eksploracji alternatywnych ścieżek życiowych.
Gry zmieniają prawdziwe życie – oto nieoczekiwane skutki
Interesujące jest to, że niektórzy gracze przenoszą pozytywne doświadczenia z gier symulujących pracę na prawdziwe życie. Uczą się planowania, zarządzania zasobami, cierpliwości. Niektórzy nawet podejmują decyzję o zmianie kariery, inspirowani swoimi wirtualnymi doświadczeniami.
Tak powinna wyglądać prawdziwa praca – lekcje z gier
Fenomen popularności gier symulujących pracę nie oznacza, że prawdziwa praca jest z definicji nieprzyjemna. Raczej pokazuje, jak mogłaby wyglądać satysfakcjonująca praca. Kluczowe elementy to:
- Autonomia – możliwość podejmowania decyzji o tym, jak wykonywać swoją pracę
- Jasne cele – zrozumienie tego, co się od nas oczekuje i dlaczego to ważne
- Natychmiastowa informacja zwrotna – regularne potwierdzenie postępów
- Odpowiednie wyzwanie – zadania ani zbyt łatwe, ani zbyt trudne
- Sens i cel – rozumienie wpływu swojej pracy na innych
- Społeczne więzi – możliwość współpracy i budowania relacji
Rewolucja już się zaczęła – firmy uczą się od gier
Przedsiębiorstwa i organizacje coraz częściej patrzą na gry jako źródło inspiracji do redesignu pracy. Koncepty takie jak gamifikacja, punkty osiągnięć w aplikacjach biznesowych, czy systemy poziomów w rozwoju zawodowym, to wszystko próby przeniesienia tego, co czyni gry atrakcyjnymi, do świata prawdziwej pracy.
Wnioski – dlaczego wirtualna praca wygrywa z prawdziwą (i co z tym zrobić)
Popularność gier symulujących pracę nie jest przypadkowa. Gry te zaspokajają fundamentalne potrzeby psychologiczne, których często brakuje w prawdziwej pracy: potrzebę autonomii, kompetencji i sensowności. Oferują świat, w którym praca jest sprawiedliwie nagradzana, cele są jasne, a postęp jest widoczny.
To nie oznacza, że powinniśmy uciekać od rzeczywistości do wirtualnych światów. Raczej powinniśmy potraktować te gry jako lekcję o tym, jak mogłaby wyglądać bardziej satysfakcjonująca praca. W końcu, jeśli miliony ludzi znajdują przyjemność w wirtualnym uprawianiu ziemi czy prowadzeniu ciężarówki, być może prawdziwy problem nie leży w naturze pracy samej w sobie, ale w sposobie, w jaki organizujemy i doświadczamy pracy w rzeczywistym świecie.
Następnym razem, gdy będziemy siedzieć przed komputerem po długim dniu pracy, zbierając wirtualne warzywa czy transportując cyfrowe towary, warto zadać sobie pytanie: co sprawia, że ta „praca” jest tak satysfakcjonująca? I czy można przenieść te elementy do naszego prawdziwego życia zawodowego?
